Pieśni karkonoskie –Riesengebirgs-Lieder

Wracają Pieśni karkonoskie!

22 lutego w zabytkowym Pałacu w Bukowcu odbędzie się koncert, podczas którego zabrzmią w nowej odsłonie przedwojenne niemieckie pieśni z regionu Karkonoszy. Stowarzyszenie Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych sięga do muzycznego dziedzictwa regionu, reinterpretując utwory zapisane po niemiecku i lokalną gwarą karkonoską. Pomagają w tym narzędzia sztucznej inteligencji, dzięki którym możliwe było nie tylko znalezienie, ale i opracowanie utworów zapisanych w języku, którego nikt dziś nie zna i nie używa.

Projekt zatytułowany „Pieśni karkonoskie – Riesengebirgs-Lieder” jest kontynuacją inicjatywy z 2024 roku, w ramach której stowarzyszenie Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych postanowiło zbadać karkonoski folklor i przybliżyć go lokalnej społeczności. Rozmowy z mieszkańcami regionu i artystami zaowocowały koncertem „Pieśni karkonoskie” oraz stały się inspiracją do dalszych poszukiwań.

Karkonosze to region, którego struktura etniczna uległa radykalnej przemianie po II wojnie światowej. Zamieszkująca ten obszar ludność niemiecka po 1945 roku została wysiedlona, a na jej miejsce przybyli osadnicy z różnych regionów Polski. Zaowocowało to zmianami społecznymi, kulturowymi i – co za tym idzie – także językowymi.

– Podczas czytania o folklorze i szukania piosenek z Karkonoszy w trakcie poprzedniego projektu natknąłem się na pieśni niemieckie napisane gwarą karkonoską. Zacząłem się wtedy zastanawiać nad ludźmi, którzy mieszkali w tym regionie, mieli swoje tradycje, muzykę oraz własny niepowtarzalny język – opowiada Przemysław Piskozub, koordynator projektu „Pieśni karkonoskie – Riesengebirgs-Lieder”. – Postanowiliśmy wraz z zespołem wziąć na tapet ten niemiecki folklor i opracować na nowo tak samo, jak polskie piosenki z Karkonoszy – dodaje.

Było to o tyle trudne, że część pieśni powstała w języku, którego nikt już nie używa. W ich odnalezieniu i tłumaczeniu pomocne okazały się nowoczesne technologie (między innymi modele językowe sztucznej inteligencji). Narzędzia AI pomogły pracującej nad tłumaczeniami germanistce zrozumieć gwarę karkonoską, która została następnie przetłumaczona na język niemiecki i polski.

W warstwie muzycznej utwory powstały na nowo. Zostały rozbudowane przez kompozytora Adama Poterę z istniejących w zapisach pojedynczych linii melodycznych. Dzięki temu pieśni, które istnieją dziś jedynie w archiwach, bibliotekach i muzeach właśnie otrzymują nowe życie.

Będzie je można usłyszeć na żywo, w uwspółcześnionych aranżacjach podczas koncertu, który odbędzie się 22 lutego o godz. 18:00 w Pałacu w Bukowcu. Wykona je zespół kameralny w składzie: Katarzyna Brajner (śpiew), Przemysław Piskozub (śpiew), Małgorzata Wasiucionek-Potera (skrzypce, małe instrumenty), Adam Potera (akordeon, małe instrumenty). Wydarzenie będzie miało charakter otwarty – mieszkańcy regionu mogą przyjść i usłyszeć muzykę związaną z ich lokalnym dziedzictwem.

Koncert poprzedzi sesja nagraniowa, która odbędzie się w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Katowicach. Nagranie, które powstanie podczas sesji, zostanie udostępnione na profilu YouTube Stowarzyszenia Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych wraz z tłumaczeniami. Na stronie Stowarzyszenia będzie dostępny także chatbot, który pozwoli zrozumieć teksty opracowanych w ramach projektu pieśni. Dzięki temu zapomniane dziś utwory zostaną przywrócone do życia, będą mogły być w przyszłości wykonywane przez następnych artystów i wejdą we współczesny obieg kultury.

Twórcy

Przemysław Piskozub – wokalista, koordynator i pomysłodawca projektu
Adam Potera – kompozytor, akordeon, małe instrumenty
Małgorzata Wasiucionek – skrzypce, małe instrumenty
Katarzyna Brajner – wokalistka
Mateusz Brodowski – kwerenda
Ewelina Pszczoła – germanistka
Sylwia Mochól – narzędzia AI  
Anna Fit – promocja
Michał Kowalczyk – grafik
Justyna Popiel – reżyserka dźwięku
Justyna ‚Sin’ Brodowska – zdjęcia

Partner: Związek Gmin Karkonoskich