Teksty i tłumaczenia

I. Zemsta farbiarza

1. Był sobie raz farbiarz, człowiek złośliwy i podły; natknął się na chorążego – Boże, ach Boże, to czysta dziecinada – razem z jego wachmistrzem. No tak, no nie, tak to już bywa: kukuryku-uu!

2. No i wachmistrz też się darł! Farbiarz nie był ładny, był tak strasznie gruby: Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, jak wielka pierzyna.

3. A gdy zobaczył chorążego, to już wcale nie był miły. Zaraz go zanurzył: Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, w niebieskiej farbie.

4. Chorąży drze się i jazgocze jak jakaś stara krowa: „Panie chorąży! Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, nie ryczże tak, no hola!”

5. „Ach, drogi mistrzu farbiarski, ach, wypierz mnie na biało i jasno! Chorąży, Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, nie jest niezapominajką!”

6. „No chodź no, ty długi łachudro, zrobię cię znowu mokrym.” Farbiarz go wsadza: Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, do żółtej kadzi!

7. Chorąży nic nie zauważa, tylko trochę marznie. Idzie do domu i myśli:
Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, ostrzygę się ładnie.

8. Jego drogi kamerdyner sprowadza fryzjera. Ten wpada i krzyczy „Boże, ach Boże, to czysta dziecinada — zielona papuga!”

9. Chorąży biegnie do farbiarza: „Szybko białą breją, odbarw mnie, Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, ty szatańskie krucze bydle!”

10. „Nie, nie, mój drogi chorąży, biały nie będziesz już nigdy. Tylko czernią, Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, dałoby się jeszcze coś zdziałać.”

11. „Atramentowa czerń jak u kruka! Zrobię, co w mojej mocy. A potem radzę wam, Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, jedźcie zaraz do Kamerunu.”

12. „Tak to bywa z miłością, gdy się ją tak barwnie uprawia. Odpuść ją sobie, Boże, ach Boże, to czysta dziecinada, ona jeszcze nikomu nie wyszła na zdrowie.

II. Porwana pasterka

1. Była sobie kiedyś dziewczyna, co na górskiej grani pasła krowy. Pasła je latem, jak i wczesną wiosną.

2. Zawsze była wesoła i z serca bardzo dobra, a jak piwonia w rozkwicie rumieniły się jej policzki.

3. Pilnowała trzydziestu sztuk całkiem sama, samiuteńka, a każda miała dzwonek wielki jak największy garnek.

4. Wysoko na karkonoskiej grani tam stoi Słonecznik, przy wielkim stawie przy tamie gdzie leży wiele lodu i śniegu.

5. Nagle z kosodrzewiny wyjechał piękny jeździec, zatrzymał się przy dziewczynie i spojrzał na nią przyjaźnie:

6. „Kim jesteś, najmilsze serce, najpiękniejsza ozdobo? Gdzie mieszkają twój ojciec i matka, czy stąd właśnie pochodzisz?”

7. Mój dom jest bardzo daleko, tam, w głębokiej dolinie; żaden jeździec tam nie dotrze, nawet gdyby to był Liczyrzepa.

8. „Choćby żaden jeździec nie mógł dojechać, do miejsca Twego pochodzenia, to mój koń poniesie cię bez trudu przez przez góry i lasy.”

9. Włożył jej na palec pierścień złoty i powiedział: „O życie najpiękniejsze, teraz jesteś moja na zawsze!”.

10. Porwał ją na siwka, a dziewczyna krzyknęła: „O Matko Boska w niebie, dokąd on mnie wiezie?!”

11. „Dokąd z tobą jadę, wkrótce się przekonasz: pojedziemy daleko przez góry i lasy.”

12. Dawno, dawno temu, ta historia się wydarzyła, a Hannelory Felsmann nikt już więcej nie widział.

III. W Mysłakowicach 

W Mysłakowicach zbudowano wieżę

z maślanki i z kiszonej kapusty.

Wieża zaczęła pękać,

a zauważył to sołtys Fritz.

Pęknięcia stały się aż nazbyt duże,

i wtedy wieża kościelna zapadła się niczym twaróg.

III.  Ei Altendurf 

III. W Mysłakowicach 

Ei Altendurf werd a Turm gebaut

W Mysłakowicach zbudowano wieżę

Aus Buttermilch und Sauerkraut.

z maślanki i z kiszonej kapusty.

Dar Turm, dar kriegte Ritze,

Wieża zaczęła pękać,

Doas merkte Schulza Fritze.

a zauważył to sołtys Fritz.

Die Ritze wurden goar zu varg,

Pęknięcia stały się aż nazbyt duże,

Doa fiel der Kirchturm ei a Quarg.

i wtedy wieża kościelna zapadła się niczym twaróg.

IV. Niebieskie góry, zielone doliny

1. Niebieskie góry, zielone doliny, pośrodku nich maleńki domek, wspaniały jest ten skrawek ziemi, a ja właśnie tam jestem u siebie.
Gdy niegdyś ruszyłem w świat, góry patrzyły za mną, zostawiając dzieciństwo i młodość, nie wiedziałem, co mnie czeka.

2. Bywało mi dobrze i źle, śpiewałem i śmiałem się; lecz w niejednej trwożnej chwili serce biło we mnie całkiem cicho.
I z biegiem lat coraz silniej ciągnęło mnie do domu rodzinnego, nie potrafiłem już znieść wielkiej tęsknoty wśród obcych ludzi.

Och, moje ukochane Karkonosze, gdzie Łaba tak cicho płynie, gdzie Liczyrzepa ze swymi krasnoludami do dziś snuje podania i baśnie. Karkonosze, Karkonosze, moja ukochana ojczyzno!

IV. Bloe Barche, griene Täla
IV. Niebieskie góry, zielone doliny

1. Bloe Barche, grüne Täla, metta dren a Heisla klen, herrlich is dos Steckla Erde on ich bin ju dart doheem.
1. Niebieskie góry, zielone doliny, pośrodku nich maleńki domek, wspaniały jest ten skrawek ziemi, a ja właśnie tam jestem u siebie.

Ols ich einst ei´s Land gezocha, ho’n die Barch mir noch gesahn, mit dar Kendhet, mit dar Jugend, wosste nee, wie mir geschahn:
Gdy niegdyś ruszyłem w świat, góry patrzyły za mną, zostawiając dzieciństwo i młodość, nie wiedziałem, co mnie czeka.

2. Is mir gutt on schlecht gegonga, ho' gesonga on gelocht; doch ei' moncha bonga Stunda hot mei Herz gonz stell gepocht. 
2. Bywało mi dobrze i źle, śpiewałem i śmiałem się; lecz w niejednej trwożnej chwili serce biło we mnie całkiem cicho.

On mich zuchs noch Johr on Stunde wiedo hem ei´s Elternhaus, hielt´s nee mehr vür lauto Sehnsucht bei dan fremda Leita aus:
I z biegiem lat coraz silniej ciągnęło mnie do domu rodzinnego, nie potrafiłem już znieść wielkiej tęsknoty wśród obcych ludzi.

O mei' liewes Riesageberche, wu die Elbe su hemlich rennt, wu dar Rüwazohl mit sen' Zwercha heit noch Saga on Märlan spennt: Riesageberche, Riesageberche, meine lewe Hemert du!
Och, moje ukochane Karkonosze, gdzie Łaba tak cicho płynie, gdzie Liczyrzepa ze swymi krasnoludami do dziś snuje podania i baśnie. Karkonosze, Karkonosze, moja ukochana ojczyzno!

Pieśni karkonoskie –Riesengebirgs-Lieder

Wracają Pieśni karkonoskie!

22 lutego w zabytkowym Pałacu w Bukowcu odbędzie się koncert, podczas którego zabrzmią w nowej odsłonie przedwojenne niemieckie pieśni z regionu Karkonoszy. Stowarzyszenie Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych sięga do muzycznego dziedzictwa regionu, reinterpretując utwory zapisane po niemiecku i lokalną gwarą karkonoską. Pomagają w tym narzędzia sztucznej inteligencji, dzięki którym możliwe było nie tylko znalezienie, ale i opracowanie utworów zapisanych w języku, którego nikt dziś nie zna i nie używa.

Projekt zatytułowany „Pieśni karkonoskie – Riesengebirgs-Lieder” jest kontynuacją inicjatywy z 2024 roku, w ramach której stowarzyszenie Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych postanowiło zbadać karkonoski folklor i przybliżyć go lokalnej społeczności. Rozmowy z mieszkańcami regionu i artystami zaowocowały koncertem „Pieśni karkonoskie” oraz stały się inspiracją do dalszych poszukiwań.

Karkonosze to region, którego struktura etniczna uległa radykalnej przemianie po II wojnie światowej. Zamieszkująca ten obszar ludność niemiecka po 1945 roku została wysiedlona, a na jej miejsce przybyli osadnicy z różnych regionów Polski. Zaowocowało to zmianami społecznymi, kulturowymi i – co za tym idzie – także językowymi.

– Podczas czytania o folklorze i szukania piosenek z Karkonoszy w trakcie poprzedniego projektu natknąłem się na pieśni niemieckie napisane gwarą karkonoską. Zacząłem się wtedy zastanawiać nad ludźmi, którzy mieszkali w tym regionie, mieli swoje tradycje, muzykę oraz własny niepowtarzalny język – opowiada Przemysław Piskozub, koordynator projektu „Pieśni karkonoskie – Riesengebirgs-Lieder”. – Postanowiliśmy wraz z zespołem wziąć na tapet ten niemiecki folklor i opracować na nowo tak samo, jak polskie piosenki z Karkonoszy – dodaje.

Było to o tyle trudne, że część pieśni powstała w języku, którego nikt już nie używa. W ich odnalezieniu i tłumaczeniu pomocne okazały się nowoczesne technologie (między innymi modele językowe sztucznej inteligencji). Narzędzia AI pomogły pracującej nad tłumaczeniami germanistce zrozumieć gwarę karkonoską, która została następnie przetłumaczona na język niemiecki i polski.

W warstwie muzycznej utwory powstały na nowo. Zostały rozbudowane przez kompozytora Adama Poterę z istniejących w zapisach pojedynczych linii melodycznych. Dzięki temu pieśni, które istnieją dziś jedynie w archiwach, bibliotekach i muzeach właśnie otrzymują nowe życie.

Będzie je można usłyszeć na żywo, w uwspółcześnionych aranżacjach podczas koncertu, który odbędzie się 22 lutego o godz. 18:00 w Pałacu w Bukowcu. Wykona je zespół kameralny w składzie: Katarzyna Brajner (śpiew), Przemysław Piskozub (śpiew), Małgorzata Wasiucionek-Potera (skrzypce, małe instrumenty), Adam Potera (akordeon, małe instrumenty). Wydarzenie będzie miało charakter otwarty – mieszkańcy regionu mogą przyjść i usłyszeć muzykę związaną z ich lokalnym dziedzictwem.

Koncert poprzedzi sesja nagraniowa, która odbędzie się w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Katowicach. Nagranie, które powstanie podczas sesji, zostanie udostępnione na profilu YouTube Stowarzyszenia Spiżarnia Form Artystycznie Nieoczywistych wraz z tłumaczeniami. Na stronie Stowarzyszenia będzie dostępny także chatbot, który pozwoli zrozumieć teksty opracowanych w ramach projektu pieśni. Dzięki temu zapomniane dziś utwory zostaną przywrócone do życia, będą mogły być w przyszłości wykonywane przez następnych artystów i wejdą we współczesny obieg kultury.

Twórcy

Przemysław Piskozub – wokalista, koordynator i pomysłodawca projektu
Adam Potera – kompozytor, akordeon, małe instrumenty
Małgorzata Wasiucionek-Potera – skrzypce, małe instrumenty
Katarzyna Brajner – wokalistka
Mateusz Brodowski – kwerenda
Ewelina Pszczoła – germanistka
Sylwia Mochól – narzędzia AI  
Anna Fit – promocja
Michał Kowalczyk – grafik
Justyna Popiel – reżyser dźwięku
Justyna ‚Sin’ Brodowska – zdjęcia

Partner: Związek Gmin Karkonoskich

premiera
21 / 09 / 2024

O projekcie:

Od dłuższego czasu zastanawialiśmy się nad ludowością i muzycznym folklorem naszego regiony. Historia nie jest łatwa. Kultura, sztuka były tworzone zarówno przez Czechów i Prusów, jak i naszych Rodaków i Rodaczki. Warto również wspomnieć o osobach przesiedlonych, które po drugiej wojnie światowej stanowiły większość nowopowstałego społeczeństwa. Dziedzictwo muzyczne Karkonoszy jest skomplikowane.

Postanowiliśmy zbadać sprawę, a wyniki naszych poszukiwań przedstawić w formie koncertu. Repertuar jest złożony z pieśni tradycyjnych skomponowanych w nowoczesny sposób.

Kto tworzy lokalny folklor?

Czy Karkonosze mają swój folklor?

Zadaniem wydarzenia jest ocalenie od zapomnienia utworów wokalnych i wokalno-instrumentalnych, które dalej obecne są wśród mieszkańców powiatu karkonoskiego.

Efektem końcowym projektu jest stworzenie autorskiego koncertu, w którym wystąpią na jednej scenie muzycy amatorzy z profesjonalnymi wykonawcami, gdzie muzyka ludowa osiągnie swoją nową jakość poprzez dodanie jej warstwy elektronicznej i instrumentalnej.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury” EtnoPolska 2024.

W skrócie:

Artystki i artyści Spiżarni.FAN oraz zespół Dziwiszowianki zapraszają na koncert „Pieśni karkonoskie” już 21.09.2024 w malowniczym Bukowcu przy ul. Robotniczej 9.

Wydarzenie bezpłatne, lecz z ograniczoną liczbą miejsc – obowiązują zapisy.

Twórcy

Zagrają:
Małgorzata Wasiucionek- Potera – skrzypce,
Adam Potera- akordeon i instrumenty perkusyjne.

Zaśpiewają:
Katarzyna Brajner – sopran,
Przemysław Piskozub – baryton
oraz Zespół Dziwiszowianki

w kompozycjach Adama Potery zainspirowanego muzyką tworzoną w regionie.

Koncert poprowadzi:
Mateusz Brodowski